गुलमोहर




 झाडांची नावं कळत नसतील तेव्हापासून गुलमोहर खुणावतोय. गावी गेल्यावर, लांब शेतात सगळ्यात आधी लक्ष गुलमोहराकडे जाणार. म्हणजे झोका खेळायचा निंबावर, सावली घ्यायची चिंचेची, चोखायची कैरी आणि त्या उन्हात डोळे शांत होणार गुलमोहराकडे बघून.. त्याच्या सारखाच पिवळ्या फुलांचा बहावा (अलमताश) व ताम्रवृक्ष आणि निळ्या फुलांचा निलमोहर (जॅकरंडा) व पलाश. (या पलाश पासूनच रंगपंचमीचा रंग बनवतात आणि ब्रिटिश त्याचा उल्लेख प्लास करायचे म्हणून पलाश जास्त असलेल्या जागी (पलाशी) प्लासीचे युद्ध झाले असं आपण म्हणतो.)

     कोरफडी सारखं सर्व परिस्थितीत अनुकूल राहता यायला हवं, आणि हे सर्वात जास्त मनावर घेतलं ए, ते गुलमोहराने. तापत्या उन्हात मनाला थंडावा देणारा गुलमोहर.. इतका अनुकूल की, मूळ भारतातला नसून पण ऐटीत उभा ए. आपल्या बॉलीवूडच्या गीतकारांपासून, गझलकार आणि कवींपर्यन्त सर्वांना वापरावा वाटतो तो गुलमोहर. 1840ला पहिल्यांदा हा मादगास्कर मधला गुलमोहर मुंबईत लावला गेला. 1820 ला पहिल्यांदा तो सापडला तिथून मोरीशस, उर्वरित आफ्रिका, दक्षिण अमेरिका मग आशिया असा प्रवास झाला. पण गंमत अशी की कृष्णाच्या मुकुटावर सुद्धा ह्याची वर्णनं आढळतात. आज पण आमच्या शिवडीतल्या टेरेस वरून आजूबाजू पाहिलं तर छोटे मोठे वीस एक गुलमोहर सहज दिसतात. हे सर्व लिहिण्याइतकंच माझं आकलन होतं. मग थोडं खोलात वाचायला घेतल्यावर लक्षात आलं की, 1840 ला पहिल्यांदा लावले गेलेले गुलमोहर शिवडीतच लागले असणार असा अंदाज अभ्यासक मांडतात. Kind of deja vu 😄.. (व्हिडिओ पण शिवडीच्या बिल्डिंग पार्किंग मधला आहे)

      गुलमोहर दिसतो नाजूक, आणि असतोही नाजूक त्यामुळे मूळ रस्त्याऐवजी जरा आत लावण्यावर भर दिला जातो म्हणजे गाड्या किंवा लोकांवर पडू नये. बागेत सुद्धा थोडा आत लावणे पसंद करतात. काही बाबतीत खूप गुणकारी आहे व काही भाग थोडाफार विषारी सुद्धा आहे. आयुष्याचे जसे सर्व पैलू सांगतो हा गुलमोहर.. सुखात, दुःखात कसाही मनाला हवाहवासा वाटतो गुलमोहर.. ज्यामुळे कित्येक साहित्यिकांनी सुंदर रचना केलीय या झाडावर आणि त्याच्या फुलांवर. गुलजार तर फुलांचे विशेष चाहते, त्याच्या कितीतरी गाण्यात मोगऱ्याप्रमाणेच गुलमोहर पण सजतो. कितीतरी बंगले, हॉटेल्स, एखाद दुसरा सिनेमा गुलमोहर नावाचा असतो. मराठी आणि हिंदी सगळ्यांनाच भुलवतो गुलमोहर... 

   चला मी जातेय ग्राउंड वर.. जाता जाता रस्त्यावरचे गुलमोहर पाहायला 😄.. मग हळूच त्यावरचं गाणं गुणगुणायला. तुम्हाला काय वाटतं गुलमोहर पाहून?



Comments

  1. POORNIMA GONTIYAJuly 8, 2024 at 7:15 PM

    Wao...ma'am loved the way you wrote about gulmohar from the historic view of battlefield to the historic journey of it's prsence from medagaskar to India. Loved every line of your blog ma'am✍️❤️keep going high....

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

यश आणि स्वप्न

Image
      एक चक्र असतं. त्यात जेव्हा यश आणि त्यामागे धावण्याची तजवीज नसते तेव्हा ताणतणाव कमी असतो. Stress management च्या ट्रिक्स मध्ये एंटरटेनमेंट, socialise होणं हे पर्याय असतात. पण हे पर्याय आपण बाद करतो, जेव्हा आपल्याला यश हवं असतं. असं वाटतं एकदा यशस्वी झालो की, हे पर्याय वापरू. पण कदाचित, यश चक्रव्युहासारखं आपल्याला या पर्यायांपर्यंत पोहोचू देत नाही.  रोज़ रोज़ आँखों तले एक ही सपना चले रात भर काजल जले, आँख में जिस तरह ख़्वाब का दिया जले|          एका स्वप्नासाठी आपण काय नाही करत? बर्‍याच गोष्टी त्याग करतो. जेव्हा त्या स्वप्नाचा काही अंश तरी पूर्ण होतोय असं वाटतं,  तेव्हा मात्र आपलं खाजगी आयुष्य तेवढेच अंश विस्कळित झाल्यासारखं भासतं.           मी आणि किरण, कदाचित आम्ही अवास्तव स्वप्न पाहिले असणार. पण जेव्हा केव्हा स्वप्नांच्या सीमेपर्यंत पोहोचतोय असं झालं, तेव्हा आयुष्यात ज्याच्या सोबत कायमचं राहायचं असं ठरवलं होतं, त्याच्याच पासून दूर राहतोय.         मला तर आता माझ्यात तितकं वाईट वाटा...
Read more

पायवाट

Image
  आपण एका खेडीप्रधान देशात राहत असल्याने, लांबच्या प्रवासात एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जातांना अनेक गाव- खेडी, त्यातली शेती, असं बरंच काही (थोडक्यात शहरापासून लांब असलेलं) लागतं. त्यात छोटे छोटे रस्ते दिसतात. खरं, रस्ते नाहीत, पायावटाच त्या. नुसतंच मोबाईल फोन मध्ये फोटो काढण्यात धन्यता मिळणार नाही असे. असं वाटतं गाडीतून उतरून ही वाट आत्ता चालायला घ्यावी का? पण नाही ना चालता येत. ना ते गाव माहित असतं, ना तो रस्ता, ना त्याचं शेवटचं टोक. ह्या आवडणाऱ्या गोष्टी आपल्याला कुठे नेणार असतात कधी कळतच नाही. आवड मात्र प्रत्येक प्रवासात तशीच आणि तितकीच राहते.           हे रस्ते किंवा पायवाटा जगायची वेळ येते, तोपर्यंत जबाबदाऱ्या वाढून, आयुष्यात मिळणारा वेळ कमी होऊन, आपण धरलेली एकच वाट जगण्यात, धन्यता मानू लागतो. म्हणजे पूर्वी वाटतं की जगण्यात थोडा समतोल साधता आला की, या छोट्या छोट्या सुखाच्या गोष्टी पाहिजे तेव्हा करत जाऊ. आणि समतोल साधला जातोय असं वाटू लागलं की, वेळ पुरत नाही.       या पायावाटा पण दुसरं तिसरं काही नसणार. त्या वेळेचा हिशोब मांडत...
Read more

Dopamine

  साधारण दहा वर्ष झाली, शब्द आणि संगीत याबद्दल आमची पिढी सुद्धा तक्रार करू लागलीय. तोवर, एक गाणं कितीदाही ऐकलं तरी त्याचा वीट यायचा नाही. आता लुप वर एकच गाणं लावण्याची हिंमत होत नाही.      अशीच काही वर्ष झाली, आयुष्यात तोवर करत असलेल्या गोष्टींचा कंटाळा यायचा नाही. आता, जीवच मुळी जगतांना किती तळ्यात मळ्यात असतो. मग आपला जीव ठिकाण्यावर नाही हे लक्षात आलं की, सगळ्या गोष्टीतून रस जातो. त्यातूनच, भावना जन्माला येते की -आपलं जगणं इतकं अरसिक कसं असू शकतं? त्या तळ्यात मळ्यातल्या जीवाला घरात कधी आणावं?       संसार, नोकरी ह्या रहाट गाड्यातून घ्यावी मग एक सुट्टी आणि लावावं गाण्याला लूपवर. अर्थात, जगावं मनमुराद. आंबा, जांभूळ किती दिवस झाले अधाशासारखे खाल्ले नाही? काय तर, फक्त पोटाला त्रास होईन म्हणून. होतोच. पण आता सुट्टी टाकलीय तर करताच येईल काहीतरी जुगाड.  किती दिवस झाले शांत आकाशाकडे एकटक पाहायचं राहिलंय? काय तर हल्ली निपचित निवांत पडून राहावंसं वाटतं फक्त. कारण एवढी उसंत मिळणं पण महाग झालंय. कोण म्हणतंय चार रील्स पाहून dopamine व...
Read more